The Death of Stalin

Met onder andere ‘Iron Sky‘, ‘Er ist Wieder Da‘, ‘Dead Snow‘ en ‘Captain Berlin versus Hitler‘ is het te merken dat er met het onderwerp nazi-Duitsland veel komische films gemaakt kunnen worden. Uiteraard draait het in deze films om de parodie van het onderwerp, wat zeker geen afbreuk doet aan de werkelijk tragiek van de historische gebeurtenissen. Maar er zijn ook andere grote spelers uit dat tijdperk in de wereldhistorie. Hoewel er veel te vertellen valt over de Sovjet-Unie tijdens, en na, de Tweede Wereldoorlog, is er weinig te vinden als het gaat om komisch materiaal. Misschien ook wel logisch, gezien het hier gaat om mogelijk één van de meest erbarmelijke delen uit de moderne geschiedenis.

Maar hoe zit het dan met de man die het land door al die gebeurtenissen heen heeft geloodst? Hiermee heb ik het natuurlijk over Jozef Stalin. Laat er geen vergissing over bestaan, ook hij was geen lieverdje. Eerder een brute, paranoïde en genadeloze dictator. Maar dat is iets waar filmmakers zich voorheen ook niet door af lieten schrikken. Een aantal voorbeelden zijn er dan ook wel te vinden, zoals ‘Red Monarch‘. Maar met de “The Death of Stalin” is er een film bij gekomen die op een eigenwijze manier probeert een satirisch licht te schijnen op een toch wel belangrijk, maar ook tragische gebeurtenis.  Al gaat de film eigenlijk niet echt over Stalin zelf, maar meer over de toenmalige vertrouwelingen van Stalin.

De film zet gelijk al een komische noot wanneer Stalin, naar aanleiding van een live radio uitzending van een klassiek optreden, het betreffende concertgebouw opbelt en vraagt om de opname van die avond. Probleem is, het concert is niet opgenomen. Paniek ontstaat, want zo’n verzoek van Stalin weigeren is uitgesloten. Dus alles moet opnieuw gebeuren. Mensen worden lukraak van de straat geplukt om de zaal te vullen en op commando te applaudisseren. Het muziekensemble wordt onder druk gezet om nogmaals te spelen, alleen de pianiste (Olga Kurylenko) weigert. Na veel bakkeleien komen ze overeen om haar dubbel te betalen. Tot grote opluchting en met veel vertraging word de opname dan toch uitgeleverd aan Stalin, samen met een persoonlijk bericht van de pianiste. Het is tijdens het luisteren van de plaat dat Stalin dit, niet al te vriendelijk, bericht leest en plots een beroerte krijgt.

De volgende ochtend word hij op de vloer terug gevonden en word het bestuur bijeengeroepen om te beslissen wat er moet gebeuren. Er blijkt niet veel mogelijk te zijn, want alle goede artsen stonden op Stalin’s lijst van mensen die weggezuiverd moesten worden. Als noodgreep word dan iedereen opgepakt met ook maar een een beetje medische kennis, in de hoop om zo Stalin te redden. Niet dat iedereen er evenveel belang bij heeft dat hij de beroerte zou overleven, alleen is dat uiteraard niet iets wat je uit zou kunnen spreken. Verwoede pogingen worden gedaan, maar uiteindelijk komt het er op neer dat Stalin toch is overleden.

Dan komt de vraag wie hem moet opvolgen. Malenkov is de meest logische plaatsvervanger en heeft als voordeel makkelijk beïnvloedbaar te zijn. Al snel onstaat er dan ook een machtsstrijd tussen de partijen in het Centraal Comité van de USSR. Met vaak absuurde en soms onmenselijke acties tot gevolg.

Dat Stalin op een soortgelijke manier is overleden is een historisch feit. Wat er zich achter de schermen heeft voltrokken is alleen minder duidelijk en daar maakt “The Death of Stalin” gretig gebruik van. Dit zorgt eigenlijk voor wat haast niet anders dan een grote klucht van waanzin te noemen is. Ja, de verscheidene onderwerpen die worden aangesneden zijn duister en soms tragisch realistisch, en de film verbloemd hier ook zeker niets. Maar de manier waarop het word gebracht is niets anders dan uitstekende satire te noemen. Het acteerwerk van acteurs als Jeffrey Tambor (Georgy Malenkov), Steve Buscemi (Nikita Khrushchev) en Michael Palin (Vyacheslav Molotov) is ook uitmuntend te noemen. Wat er gelukkig voor zorgt dat een mogelijke ergernis van Engels sprekende acteurs in een film over een anderstalig land, dit keer zeker niet storend is. Dat “The Death of Stalin” niet voor iedereen is, is vanzelfsprekend. Maar “The Death of Stalin” laat zeker zien dat het goed mogelijk is om het net van parodie nog wat verder uit te werpen. Zeker een aanrader voor de liefhebbers van donkere satire.