Death Wish

Poster voor de film "Death Wish"

Death Wish

R 93 min - Action, Crime, Drama, Thriller
Your rating:

Language:  French, English, Italian, German
Release Date:  1974
Director:  Michael Winner
Runtime:  1 h 33 min


Tagline: Vigilante, city style -- Judge, Jury, and Executioner

Wie voelt zich veilig in zijn of haar woonplaats? Het is 1 van de voornaamste vragen die we als mens hebben. Niet verwonderlijk dat het dan ook zo’n heet hangijzer is als er weer eens verkiezingen zijn. Ook de media kunnen soms bepaalde verhalen opkloppen, zodat je nog gaat geloven dat ’s nachts op straat lopen gelijkstaat aan een vlucht door een loopgracht terwijl van alle kanten granaten en bajonetten op je afvliegen. Dat neemt niet weg dat elk land wel een aantal plaatsen heeft waar het effectief onveilig vertoeven is. Er is nu eenmaal misdaad en dat komt niet zomaar uit de lucht gevallen. En iedereen kan daar slachtoffer van worden, of je nu man of vrouw bent, rijk of arm, jong of oud. Ik kan me voorstellen dat het ook uiterst frustrerend moet zijn voor oprechte mensen die voor de politie werken. Zo veel leed waar ze mee te maken krijgen en ze kunnen niet altijd een oplossing bieden. Wat te doen als je in de kou blijft staan? Zelf op jacht gaan naar de daders? Onmogelijk, of toch niet…

Ook Paul Kersey, een architect met een mooie vrouw en dochter, wordt geconfronteerd met het onrecht dat in deze wereld bestaat. Na een verkwikkende vakantie gaat hij terug naar New York, waar de misdaad blijkbaar welig tiert. Als hij op een werkdag niet thuis is, weten 3 misdadigers zijn huis binnen te dringen. Daar slaan ze zijn vrouw in elkaar en verkrachten zijn dochter. In het ziekenhuis wacht hij samen met zijn schoonzoon angstig af, tot hij te horen krijgt dat zijn dochter katatonisch geworden is en zijn vrouw het niet overleefd heeft. De man krijgt het gevoel dat niemand iets kan doen, zeker als hij hoort dat er maar een kleine kans is dat de daders gepakt worden. Om zijn geest wat af te leiden, reist hij naar Tucson voor zijn werk, waar hij met een potentiële klant in een discussie valt over wapens en wat ze representeren. Als cadeau krijgt hij bij zijn vertrek een pistool mee. Hij besluit om zelf het recht in handen te nemen en gaat de straat op. Initieel doet de moord op een drugsverslaafde hem nog kokhalzen, maar al gauw krijgt hij de smaak te pakken, tot groot ongenoegen van de politie en de burgemeester.

De film is gebaseerd op de gelijknamige roman van Brian Garfield en werd een kassucces, niet enkel in Amerika overigens. De film werd dunnetjes overgedaan in allerlei landen, van Turkije (Cellat, 1 van de betere en serieuzere Turkse exploitatiefilms) tot een pornoversie in Amerika zelf (Sex Wish) en kreeg 4 sequels, die zich meer en meer tot een cartoon ontpopten van het bronmateriaal, jaren ’80 actie extravaganzas. Uiteraard is er actie in Death Wish, maar in de 1e plaats is het toch een drama over een man die geconfronteerd wordt met een ongelooflijk groot onrecht waarvoor hij rechtvaardigheid zoekt en het eigenlijk nooit gaat vinden. Het personage Paul Kersey is een man die doorheen de film een verandering zal ondergaan. Opgegroeid met een jager als vader en een moeder die wapens verafschuwde waarna zijn vader tijdens een jachtongeluk om het leven kwam, tijdens zijn legerdienst een gewetensbezwaarde waardoor hij wel diende maar bij de medische dienst zodat hij niet hoefde te doden, het is duidelijk dat Paul in het begin een pacifist is die niets meer met wapens te maken wil hebben en alle problematiek in New York van uit een links-sociaal oogpunt bekijkt. Maar persoonlijke drama’s kunnen mensen veranderen.

De man wordt vertolkt door karakterkop Charles Bronson en wordt gespeeld als iemand die nooit bij de pakken blijft neerzitten. Het verschrikkelijke lot van zijn vrouw en dochter raken hem overduidelijk en slaan hem even uit zijn lood. Hij probeert door te gaan met zijn leven, doch blijft nog met vragen en gemengde gevoelens zitten. Naar mijn persoonlijke smaak vind ik dat die emotie, die totale verwoesting van zijn leventje, iets te weinig in beeld komt en te beperkt op zijn gezicht af te lezen is (in die zin vond ik Kevin Bacon’s rol in Death Sentence, gebaseerd op een boek van dezelfde auteur, overtuigender). Ik weet niet of dat te maken heeft met hoe het karakter opgevat is, het feit dat Bronson’s acteerbereik niet zo hoog is of allebei. Als gedreven echtgenoot die op de straat zonder enig greintje medelijden zo ver gedreven is dat hij nu zonder problemen moord na moord pleegt en niet kan stoppen, komt hij beter uit de verf. Vincent Gardenia zet zo’n gezellig-norse inspecteur neer, Jeff Goldblum mag debuteren als “Freak nr1” en Hope Lange en Carol Toby hebben een moeilijke rol als slachtoffers van een gruwelijke verkrachting. Over het algemeen genomen kan er geen onvrede zijn met het acteerwerk.

Inmiddels is er een officiële remake uit van deze film. Verschillende critici hadden zich al uitgelaten over het feit dat de remake eruit zag als een verheerlijking van rechtse idealen waar Amerikaanse wapenfreaks (en racisten) zich helemaal op zouden kunnen uitleven. Aangezien ik de remake nog niet gezien heb (en dat waarschijnlijk ook niet ga doen), kan ik daar niet over oordelen. Ook heb ik nooit de roman gelezen, dus kan ik niet zeggen hoe dicht de film het boek volgt (de auteur zou in ieder geval uiterst ontevreden geweest zijn erover). Dan rest de vraag, is Death Wish uit 1974 een film met een foute boodschap? Is het in orde voor gewone burgers om het recht in eigen handen te nemen? In mijn opinie houdt de film zich een beetje in het midden en veroordeelt noch verheerlijkt het niet dat Kersey besluit om zelf het recht in handen te nemen!

De film verandert namelijk wat van toon naargelang het verhaal vordert. De verkrachtingsscène is een vrij grimmige affaire die, zonder te vervallen in excessief bloedvergieten of naakt, hard op de kijker inhakt omwille van de intensiteit. Sowieso wordt de film met de nodige grauwheid in beeld gebracht, wat het een beetje een ‘grindhouse’ gevoel geeft, zeker als Paul vooral ’s nachts over de straten van de New Yorkse (achter-)buurten en in de metro’s kuiert. Het is een deprimerende omgeving die de duistere ideeën van de man een laatste zetje geven om uiteindelijk realiteit te worden. Het linkse gedachtengoed is een stuk moeilijker na te streven als je zelf slachtoffer bent geworden van mensen waar je eerst nog in de verdediging over ging en al snel gaat je honger naar rechtvaardigheid alle medelijden uit het venster gooien. Paul zal ook nooit de echte daders te pakken krijgen, waardoor de film suggereert dat er geen bevredigend resultaat voor hem kan zijn.

Ook eventuele klachten over racisme zijn onterecht, want onder zowel daders als slachtoffers bevinden zich blanken en zwarten. Op een bepaald moment toont een reportage een oud zwart vrouwtje en een stel blanke bouwvakkers die elk op hun eigen manier eigenhandig hebben opgetreden tegen misdaden, beïnvloed door de acties van de Wreker. Wat ook opvalt, is de ongelijkheid tussen de graad van de misdaad enerzijds en de vergelding anderzijds. Paul’s vrouw wordt in elkaar geslagen en zijn dochter verkracht, wat uiteraard een wansmakelijke misdaad is, doch de vergelding is van een extremere aard (Paul’s vrouw sterft ook, doch ten gevolge van slagen en verwondingen die door de daders zijn aangebracht om haar uit te schakelen, niet om haar te doden). Paul stopt ook niet na het doden van een paar mensen, maar gaat uiteindelijk meer dan 11 mensen doden. Als je dat in een weegschaal legt, is er totaal geen evenwicht. De emotionaliteit van wraak naar het zoeken van rechtvaardigheid gaat altijd een zwaardere tol eisen dan de geleden schade.

Doch raar genoeg wordt de film minder grimmig naarmate het dodental omhoog loopt. De agenten waar inspecteur Ochoa mee werkt lijken wat onder de indruk te zijn van de Wreker en het niet te veroordelen. Een persmededeling van de commisaris en de inspecteur, waar deze proberen de Wreker te overtuigen zich aan te geven en de bevolking te overtuigen zeker niet in zijn voetstappen te volgen, ontwikkelt zich dermate dat zij overkomen als diegenen die het fout hebben, alsof ze geen voeling meer hebben met de werkelijkheid en de polsslag van de burgers in New York. Meermaals krijgen we krantenkoppen te zien over de exploten van de Wreker en we worden er constant aan herinnerd dat het aantal berovingen gedaald is door de acties van Kersey. Wanneer men op het spoor van Paul Kersey komt, krijgt inspecteur Ochoa de instructies om hem niet in te rekenen (uit vrees er een martelaar van te maken), maar hem dermate af te schrikken dat hij New York verlaat om zo alles te laten bekoelen (naar mijn mening een vrij ongeloofwaardige ontwikkeling waar ik even met mijn ogen moest knipperen). Verder weigert de film ook een moment in te bouwen waar Kersey gewetenswroeging krijgt of een voldoende grote hindernis wat het gevaar van zijn acties kan inhouden (een messnede in zijn schouder en een kogel in zijn been zijn het ergste).

Samen met de goede regie, soms ondraaglijk spannende momenten (vooral in de 1e helft van de film, die ik het beste en interessantste vond), fantastische locaties (zoals eerder gezegd, Paul begeeft zich op de straten van New York, ’s nachts, wintertijd) en de muziek van de legendarische Herbie Hancock krijgen we een zeer goede film voor onze kiezen met een thema dat zelfs heden ten dage nog zeer actueel is (en dat 1000 jaren later nog steeds zal zijn). De speciale effecten beperken zich tot bloederige inslagen van kogels, wat allemaal netjes gerealiseerd wordt, en verder blijft de film vrij smaakvol ondanks de thematiek (de verkrachtingsscène is het ongemakkelijkste moment van de film en is op gepaste manier gefilmd om de gruwelijkheid er van goed te laten doordringen). Het is een film die nog steeds staat als een huis uit een periode dat er vele klassiekers werden gemaakt die de mensen hun wereldbeeld uitdaagden.