A Clockwork Orange

Poster voor de film "A Clockwork Orange"

A Clockwork Orange

R 136 min - Drama, Science Fiction
Your rating:

Language:  English
Release Date:  1971
Director:  Stanley Kubrick
Runtime:  2 h 16 min


Tagline: Being the adventures of a young man whose principal interests are rape, ultra-violence and Beethoven.

Velen van de oude klassiekers in de wondere wereld van de cinema zijn tijdloos. Neem een Seven Samurai die de kijker nog steeds weet te boeien ondanks de leeftijd en het tempo van de film. Neem ook een Nosferatu die de kijker verwondert over het camerawerk en de overacting. A Clockwork Orange is ook zo’n film die de stempel van de jaren heeft overleeft en als tijdloos gezien kan worden.

Alex DeLarge (Malcolm McDowell) is de aanvoerder van een bende jongens die hij droogs noemt (wat uit het Russisch komt en vrienden betekend). Alex komt zijn tijd door, door met zijn droogs in de melkbar rond te hangen, mensen te mishandelen, mensen te verkrachten en te luisteren naar de wonderlijke klanken van Beethoven. Kortom; rape, ultra-violence en Beethoven.

Niet alles is koek en ei tussen Alex en zijn droogs. Dit komt pas echt tot uiting wanneer Alex tijdens een roofoverval door zijn droogs verraden wordt en achtergelaten voor de politie. Eenmaal in het gevang krijgt Alex de kans op vervroegde vrijlating als hij in het Ludovico programma stapt. Dit is een programma waarbij een patiënt gedwongen wordt naar bepaalde beelden te kijken onder invloed van drugs om zo een afkeer te krijgen tegen hetgeen wat de patiënt ziet. In het geval van Alex is het geweld waartegen een afkeer gecreëerd wordt bij hem. Tijdens één van de sessies van het Ludovico programma is er niet alleen beeld maar ook muziek. Om precies te zijn krijgt Alex de 9de symfonie van Beethoven te horen wat zijn absolute favoriet is. Naast dat het programma een afkeer voor geweld creëert bij Alex krijgt hij deze ook voor zijn favoriete muziek. Wanneer het Ludovico programma een succes blijkt te zijn wordt Alex weer vrijgelaten op een wereld die hem niet meer wil en waar hij zichzelf en zijn oude levensstijl overal tegenkomt.

A Clockwork Orange is een film gemaakt door de perfectionist Stanley Kubrick. Bij het lezen of horen van deze naam weet je al dat je een hoogstandje van cinema kan verwachten. De man stond erom bekend dat hij het uiterste van zijn cast en crew eiste, en met enige regelmaat shots vele malen over liet doen totdat voor hem het punt van perfectie bereikt was. Tel daar ook nog eens bij op dat de man een afkeer had van het verlaten van zijn huis en je weet dat het maken van een film met hem een drama kan zijn. A Clockwork Orange is hier geen uitzondering op echter is dit wel de film die Stanley het snelst af heeft weten te krijgen. Malcolm McDowell heeft in een interview aangegeven dat een oorzaak hiervoor is geweest dat hij vele shots in één keer goed deed in de ogen van Stanley Kubrick. Of dit waar is, is helaas niet meer te achterhalen. Het is echter wel waarheid dat Stanley en Malcolm het op de set en ook daarbuiten het nog erg goed konden vinden. In de loop der jaren is daar verandering in gekomen maar dat is niet een verhaal wat hier thuishoort.

De film is zoals vele klassiekers gebaseerd op een boek. Het boek met gelijke naam is geschreven door Anthony Burgess. Het boek evenals de film verkent de grenzen van moraliteit. Wat het hoofdpersoon in A Clockwork Orange uithaalt is tegen elke vorm van menselijke moraliteit, maar wat de regering echter met Alex uithaalt om diens gewelddadige natuur te onderdrukken is niets beter. De film stelt je in deze voor een moreel dilemma wat resulteert in sympathie voelen voor een karakter wat eigenlijk door en door slecht is. Het is dan ook een film die zijn controverse wel kent, alhoewel dat met een hedendaagse film wel mee zou vallen gezien de cinema van tegenwoordig. De film laat openlijk grof geweld zien evenals seksuele daden en verkrachting. Dit terwijl er duidelijk te zien valt dat de daders aan het genieten zijn van hun daden. Voor de grootste dader van deze benden voelen wij als kijker later in de film sympathie. Dit en de vertoonde beelden van geweld en seks hebben ertoe geleid dat de film decennia lang verbannen is geweest in de UK en dat de film langere tijd gecensureerd is geweest in de VS. De film is echter in als zijn glorie herstelt en is ook in de UK weer normaal verkrijgbaar. De film heeft echter niet hetzelfde einde als het boek. Het boek heeft een happy end waartegenover de film tot een full circle komt. De reden hiervoor was dat de Amerikaanse versie van het boek wat Slatnley Kubrick gebruikte het laatste hoofdstuk niet had. Persoonlijk vind ik het full circle einde sterker dan het happy end van het boek.

Stanley Kubrick heeft voor het toekomstige beeld wat deze film moet uitstralen gebruik gemaakt van zogenaamde “fisheye lenses” op zijn camera wat een verstoort beeld geeft. Dit geeft de film een psychedelische tint die het geheel sterker doet overkomen. Daarnaast is er gebruik gemaakt van vele vormen van belichting en overbelichting wat het geheel alleen maar psychedelischer maakt dan het al was. Het geheel is nog eens extra kracht bijgezet doordat de film eigenlijk vertelt wordt door Alex DeLarge in het Nadsat. Nadsat is een taalgebruik wat uitgevonden is door Anthony Burgess en niets meer is dan een mengelmoes van Engels met Russische woorden. Dit alles verbasterd met een taalgebruik wat typerend was voor de bewoners van oost Londen.

De vertelwijze, de manier van filmen, de vertoonde beelden, het grandioze acteerwerk van Malcolm McDowell hebben allemaal bijgedragen aan een compleet geheel wat het cinematische hoogstandje A Clockwork Orange is geworden. De film is inmiddels meer dan 30 jaar oud wat zeker te zien, en te horen valt in deze film. Of je de film nu 20 jaar terug zag of over 5 jaar in de toekomst, een indruk is wat deze film achterlaat. Of je nu onder de indruk bent van Malcolm McDowell die een gedeelte van zijn verkrachtingsscène improviseerde, of van de psychedelische uitstraling van de film, of het moraal in deze film dat doet niet ter zake. A Clockwork Orange doet iets met je, en dat is de intentie van deze film geweest.

A Clockwork Orange; een tijdloze film die ook nu nog indruk weet te maken op de kijkers!