De strijd van de visuele artiest

DOOR DAVID KING | Ik denk dat de meeste mensen, al dan niet iedereen, bij een bewegend beeld direct aan ‘films’ denken, met als belangrijkste functie ‘entertainment’. De schuld van Hollywood wellicht. Maar zou je The Cremaster Cycle van de Amerikaanse filmmaker Matthew Barney een filmreeks noemen? Zou je deze ‘entertaining’ kunnen noemen? En hoe zit het met het nieuwste werk van River of Fundament of het eerder uitgekomen Drawing Restraint Number 9?

Zou je Peter Greenaway’s Prospero’s Books kunnen omschrijven als een film of als vermaak? Dit hangt naar mijn mening af van je definitie van vermaak. De meeste mensen vinden de film van deze artiest een lange zit en velen kunnen ze zelfs niet uitstaan. Hoewel ik persoonlijk een groot fan ben van de visuele en auditieve kunst van Prospero’s Books zou ik het ook niet langer dan 15 minuten voor elkaar krijgen hiernaar te kijken.

Hetzelfde geldt voor The Cremaster Cycle. Het is een geweldige film, zowel voor het oog als voor het oor, maar ik zou misschien 20 minuten kunnen kijken voordat ik echt even een pauze nodig heb. Het punt is dat deze werken beide nooit bedoeld waren als film of als vermaak op de manier waarop conventionele films dat zijn. Het zijn visuele en auditieve kunstwerken die gemaakt zijn om bekeken en gewaardeerd te worden op een compleet andere wijze.

Het entertainment in deze films zit hem in de intellectuele uitdaging in plaats van het gebruikelijke simpele vermaak. Ik geloof niet dat deze films bedoelt zijn om vanaf het begin tot het einde in één keer te kijken, in tegenstelling tot ‘normale’ films, maar op een niet-lineare wijze waarbij je jezelf onderdompelt in losse fragmenten. Het maakt weinig uit op welk moment je begint met het kijken van The Cremaster Cycle series. Je kunt beginnen met nummer 5, terug gaan naar nummer 1 en vervolgens doorspoelen naar nummer 4 zonder dat je de rode draad kwijt raakt of de continuïteit van de serie verbeekt (ik althans). Je kijkt 10 minuten van het een, 20 minuten van het anders, 3 minuten van dit en één minuut van dat, maar net waar je zelf zin in hebt. Het plezier wat jij en je gezelschap hiermee beleefd is waarschijnlijk aanzienlijk groter dan wanneer je gedwongen wordt om de hele serie van het begin tot het einde te kijken.

Hetzelfde is van toepassing op veel van Prospero’s Books. Elke deel ervan is briljant en staat op zichzelf als een prachtig werk zonder een groter geheel nodig te hebben. Dit geldt ook voor EXIT die (hoewel veel korter dan andere voorbeelden die hierboven genoemd worden) nooit bedoeld was als film of vermaak op de conventionele manier. Het doel hiervan was niet het tevreden stellen van de emotionele behoefte van het publiek, maar om hen achter te laten met een reeks vragen en misschien een vlaag van verbijstering.

Het is een serie van samenhangende ideeën, beelden en geluiden die onderdeel zijn van een geheel maar ook geisoleerd bekeken kunnen worden. Het maakt niet uit waar je begint of stopt met kijken want van ieder deel kun je los genieten (of juist niet). Het hoeft niet eens te worden afgespeeld op één enkel scherm. De verschillende stukken kunnen opgedeeld worden en nemen op meerdere schermen afzonderlijk van elkaar de kijker mee op reis.

De strijd van de visuele artiest gespecialiseerd in het bewegende beeld is er een tegen de dominantie van film paradigma’s en de ingebouwde verwachtingen van het publiek. Ook critici hebben hun hoop gevestigd op het bewegende beeld waarbij karakters terecht komen in een verhaal met conflict waarin ze obstakels overwinnen. Maar dit is niet altijd het geval.

Hoe meer de toeschouwers het verschil begrijpen tussen films en de kunst van het bewegende beeld, hoe beter critici het verschil hiertussen kunnen definiëren. Uiteindelijk zal op deze manier de verwarring en boosheid van mensen die zich verraden voelen door het werk van bewegende visuele kunst geëlimineerd worden omdat deze hen niet dezelfde ervaringen geeft als het simpele film vermaak.

 


I think many – if not most – people have been conditioned (brainwashed) to think of the moving image as a ‘movie’ and for its primary role to be ‘entertainment’. Blame Hollywood maybe. But would you call The Cremaster Cycle by US film artist Matthew Barney (just for example) a series of ‘movies’? Would you call them ‘entertaining’? How about his latest work, River of Fundament? Or the earlier Drawing Restraint Number 9?

Would you call Peter Greenaway’s Prospero’s Books a ‘movie’ or ‘entertaining’?’ It depends, I suppose, on what you find entertaining. But most people find both of these film artists’ works difficult to sit through and many people can’t stand them at all.  Much as I personally love the visual and aural artistry of Prospero’s Books, I could not watch more than 15-minutes of it at one sitting.

Ditto for much of the Cremaster Cycle. Absolutely brilliant both visually and aurally, but I could watch maybe only 20 minutes without having to take a break and come back to it. The fact is neither of these works are ‘movies’ or intended to ‘entertain’ the way conventional films do. They are works of visual and aural art which are meant to be appreciated in a completely different way to how we watch and appreciate movies.

The ‘entertainment’ they provide lies in intellectual challenge rather than visceral enjoyment. I don’t believe these films were meant to be watched in a single sitting from start to finish as with conventional movies, but in a non-linear fashion, dipping into parts of them as one choses.  It doesn’t really matter where you start watching any of The Cremaster Cycle series. You can begin with Number 5, jump back to Number 1 and flash forward to Number 4 without any loss of understanding or continuity ( I have). You can watch 10 minutes of one, 20 minutes of another, three minutes of this and one minute of that as the fancy takes you and your enjoyment will probably be much greater than if you were to force yourself to sit through an entire cycle from beginning to end.

The same applies to much of Prospero’s Books. Any section of it is brilliant and can stand alone as a work of art without us needing to see the whole at one sitting..  It’s the same again for EXIT which (although much shorter than the examples quoted above) was never intended as a ‘movie’ or to ‘entertain’ in the conventional sense of the word. Its goal is/was not to satisfy an audience’s emotional needs but to leave them with a series of questions and perhaps a sense of awe.

It is a series of interrelated ideas, images and sounds which can be taken as a whole or watched in isolation. It doesn’t matter where you start watching or stop watching. Each part can be enjoyed (or hated) for itself. It doesn’t even need to be displayed on a single screen. The various sections can be broken up and played on separate screens or walls in separate rooms, taking the audience on a journey through physical as well as mental space.

The struggle of the visual artist who specialises in moving images is a struggle against the dominance of the ‘movie’ paradigm, the in-built expectations of audiences and critics alike that anything involving the moving image should have a story and be about characters on a journey with conflict and obstacles to overcome. It ain’t necessarily so.

The more audiences begin to understand the difference a movie and a work of moving visual art, the more critics begin to define that difference, the quicker we will eliminate the confusion and anger of people who feel betrayed because the work of moving visual art doesn’t (intend to) give them their visceral movie entertainment experience.