The Tenderness Of Wolves

Poster voor de film ""

Gebrek aan mededogen. Uiterst intelligent. Ongezonde obsessie. Wreed en gewelddadig. Het zijn allemaal termen die kunnen geattribueerd worden aan seriemoordenaars. Neem een doorsnee van elke bevolkingsgroep in elk continent en er zitten er hoogstwaarschijnlijk een aantal tussen op wie dit van toepassing is. Met wat geluk durven ze nooit de stap naar echte daden te zetten, doch indien men pech heeft, beginnen ze met moorden. Ook in de cinema is het onderwerp regelmatig geportretteerd in speelfilms, waarbij men probeert te doorgronden wat deze mensen drijft om hun verschrikkelijke daden tot uitvoering te brengen. Meestal levert dat vrij sterk materiaal op want het fenomeen spreekt toch tot de verbeelding. Vooral in Amerika lusten ze er wel pap van. Het is natuurlijk uiterst aannemelijk dat seriemoordenaars moeten bestaan hebben sinds het begin der tijden. Éen van de allereerste gedocumenteerden is Fritz Haarmann (Kurt Raab), ook bekend als De Slachter Van Hannover en De Vampier Van Hannover, die actief was in de periode tussen 1918 en 1924.

Hij kreeg deze lugubere koosnaampjes omdat hij zijn slachtoffers (allemaal kinderen en jonge mannen) het liefst de keel doorbeet en daarna in stukken hakte. Volgens zijn eigen bekentenissen gaf hij het vlees van zijn slachtoffers weg of verkocht hij het, zodat op die manier alle bewijs kon verdwijnen. In het kort wilt dit zeggen dat hij verschillende onschuldige en niets vermoedende burgers ook nog eens tot kannibalisme zou aangezet hebben, maar zeker was het feit dat hij lichaamsdelen dumpte in rivieren. Wat het allemaal nog een stuk erger maakt, is dat hij zijn slachtoffers sexueel misbruikte. Met recht en rede werd hij bij zijn aanhouding dan ook veroordeeld tot de doodstraf door onthoofding. Een aantal jaren later, in 1931, zou Fritz Lang zich al laten inspireren voor zijn filmklassieker “M” door dit menselijke monster, tezamen met een paar andere misdadigers genaamd Peter Kürten en Carl Grossmann. In 1973 volgde dan deze The Tenderness Of Wolves, een portret van de misdaden van deze man.

Fritz Haarmann is een misdadiger die handelt op de zwarte markt en al een aantal veroordelingen op zijn naam heeft voor het misbruiken van jongens en tieners. Hij wordt opgepakt in zijn appartement door de politie. Op het politiekantoor blijkt dat dit niet is om hem in de gevangenis te steken, maar hem te recruteren als een informant die voor hen werkt, aangezien de politie onderbemand is en de hulp van burgers kunnen gebruiken. Haarmann accepteert dit aanbod. Hij gebruikt de situatie echter om zijn slachtoffers, dakloze jongeren en tieners, makkelijker te overtuigen om met hem mee te gaan (hij biedt hen geld en onderdak aan). De buren horen ’s nachts hoe Fritz bezig is in zijn appartement met het bereiden van vlees. De jongens die zijn appartement binnengaan, komen er volgens ooggetuigen nooit meer uit. Niemand grijpt echter in. Fritz lijkt volledig ontdaan van menselijke emoties, doch heeft 1 zwakte. Hij leeft samen met pooier Hans Grans, door wie Fritz geobsedeerd is en emotioneel afhankelijk. Hans op zijn beurt voelt niets voor Fritz, maar laat de situatie op zijn beloop waardoor hij in het naoorlogse Duitsland goed kan leven. Er worden echter zoveel stoffelijke overschotten gevonden dat de situatie onhoudbaar lijkt te worden…

Zelf heb ik al een aantal films gezien over seriemoordenaars en gezien het onderwerp (zeker bij films die meer geïnteresseerd zijn in de spectaculaire kant van de misdaden) gaan die meestal voor een shockerende, ‘in-your-face’ aanpak. Hier wordt het enigszins anders aangepakt. Voor de mensen die deze film zouden willen zien voor de bloederige effecten en veel sappig hakwerk verwachten, jullie zullen teleurgesteld zijn. Daarvoor in de plaats krijg je eerder een historisch portret over niet enkel de dader, maar ook zijn omgeving, op een rustige en bijna serene manier verteld. De armetierige omstandigheden van Duitse burgers voortgekomen uit de onmiddelijke naweeën van de oorlog krijgen evenveel focus als het doen en laten van Fritz Haarmann. Het is een maatschappij waar een stukje vlees een absolute luxe is, waar de crisis voelbaar is, waar armoede en verval elk meubelstuk en elke straatsteen bezoedeld hebben. Het is, kortom, een omgeving waar een seriemoordenaar zichtbaar makkelijk te werk kan gaan, een omgeving waar de meeste mensen genoeg aan hun hoofd hebben en verzonken zijn in hun eigen miserie om echt om te kijken naar sukkelaars die door Haarmann uitgekozen worden om zijn volgende slachtoffer te worden.

In een gezapig tempo en bijna muziekloze aanpak volgen we Haarmann in zijn dagelijkse arbeid als informant voor de politie. Op de straten en het treinstation gaat hij op zoek naar vagebonden, allemaal mannelijk en jonger dan 20 jaar. Hij vertelt hen dat hij voor de politie werkt en dat hij ze in feite moet arresteren. Onder de indruk van de imposante figuur (meer daarover later) volgen de knapen hem dan maar naar zijn appartement. Daar biedt hij hen eten, drank en geld aan, in ruil voor een vleselijke beloning. Wat hun lot is, kunnen we dan enkel raden. De film houdt het publiek lang in spanning betreffende wat er nu echt met de jongens gebeurt. Meestal springt de film naar de volgende dag of krijgen we een blik op 1 van de buren, die allerlei gestommel horen ’s nachts dat uit het appartement van Haarmann voortkomt. Op die manier wordt er een sfeer van kil realisme geschept, die conform is met hoe men indertijd als buitenstaander dit echt ervaren moet hebben.

De film is vrij liberaal met mannelijk naakt. Nergens is er sprake van een uitbuitende aanpak en wordt alles nog vrij netjes in beeld gebracht, nodig om aan te tonen hoe weerloos de slachtoffers zijn in de armen van de ogenschijnlijke barmhartige Haarmann, die dan plots verandert in een weerzinwekkend wezen. Ergens halfweg de film krijgt de kijker dan eindelijk te zien hoe zo’n moord er aan toegaat. Het voordeel van de terughoudendheid in het tonen van Haarmann’s daden tot dan toe is dat dit uiterst intense moment des te harder aankomt. Dat komt zeker ook door acteur Kurt Raab, die met zijn wat bolle gezicht, lichtblauwe ogen en kale kop overkomt als een kruising tussen een lief knaagdier en hoe een vampier er in het echt zou uitzien. Ook in het uitbeelden van zijn personage, met een mix van pathos en wreedheid, het ene moment overkomend als een stuntelend kind maar het andere moment als een meedogenloos roofdier, slaat hij de nagel op de kop.

Even belangrijk zijn ook de personages die in dit verhaal om Haarmann heen circuleren. In de 1e plaats is daar Hans Grans. Doorheen de film zal het duidelijk worden dat deze pooier, die zolang hij zijn luilekkerleventje maar kan doorzetten (Haarmann, die welgesteld is, onderhoudt hem) alles wel goed vindt, in zekere zin even verwerpelijk is als Haarmann zelf, al heeft hij op geen enkel moment een actieve rol in de moorden. Op een bepaald moment betrapt Hans zijn partner zelfs wanneer die laatste aan het slapen is bij het naakte lijk van zijn laatste slachtoffer (een bloedspoor op zijn nek van een beet duidelijk te zien). Fritz denkt even dat hij erbij is, maar het draait uiteindelijk uit op niets. In het naburige café is Fritz een graag geziene gast, zeker als hij weer eens een pot vlees meebrengt (waarvoor hij het ‘luttele’ bedrag van 100 Duitse Mark vraagt, een koopje). Hij ziet er ook Dora, een vrouw die wel geïnteresseerd is in Fritz, ook al lijkt iedereen te weten dat Fritz een homosexueel is. Ook Dora lijkt moedwillig een hand voor de ogen te houden aangaande Fritz’ echte natuur of is echt naïef. De enige die vragen durft te stellen is Frau Lidner, de onderbuurvrouw van Fritz.

Ondanks dat de film een vrij klein budget had, ziet alles er zo ongelooflijk authentiek uit (de film werd grotendeels gedraaid in en rond Gelsenkirchen) dat je meteen gelooft dat het er zo had moeten uitzien in het Duitsland in de onmiddelijke periode na 1945. Alles is fantastisch in beeld gebracht en uiterst mooi belicht, het heeft bij momenten iets poëtisch, ondanks de veelal gruwelijke en depressieve natuur. Een aantal elementen in het verhaal lijken op het 1e zicht ongeloofwaardig (de politie die iemand als Haarmann zouden gebruiken als informant) maar realiteit is soms vreemder dan fictie en die elementen zijn dus gebaseerd op ware feiten. De film houdt ook in het midden of het vlees van de slachtoffers verkocht werd als varkensvlees door simpelweg het niet te tonen, doch wel de mogelijkheid ervan te suggereren. De verschrikkelijke sexuele ondertoon van de misdaden is echter 100% duidelijk. Zo zal een simpel beeld van Fritz Haarmann, die een spelend kind de bal teruggeeft en het dan even lieflijk over de wang wrijft waarbij de man even lacht, je heel ongemakkelijk doen voelen.

En dat is het in een notendop, een ongemakkelijke film. Doch ook een film die zeker de moeite waard is van het kijken, met veel vernuft gemaakt en ver verwijderd van de Amerikaanse school van films over seriemoordenaars.